GÖLMARMARA TARİHİ

İlçemizin tarihini belirleyecek herhangibir tarihi kalıntıya sınırlarımız içinde rastlanmamıştır
fakat içinde bulunduğumuz Batı Anadolu bölgesi bir çok uygarlığın beşiğidir.
Batı Anadolu’da Luvi kültüründen daha eski hiçbir ulusal kültür,Luvi dilinden daha eski hiçbir dil
saptanmamıştır.Luvi kültürünün varlığının en azından İ.Ö. 2500 dolaylarına uzandığı söylenmektedir.
Lidya kültürünün kökeninde ana dalın luvi kültürü olduğunu gösteren kanıtlar bulunmaktadır.
Gediz ve Küçük Menderes nehirleri arasındaki bölge Lidyalıların yerleşim böigesi olarak
geçmektedir.Lidyalıların öz yurdu olarak bilinen bölge güneyde Karia’dan,Maiandros/Menderes ırmağı
ile ayrılır.Kuzeyde Thyateria/Akhisar bölgenin ve Lydia’nın son kentidir.
Bu ülkenin orta yerinde, bugünkü Salihli yakınlarında,Tmolos/Bozdağ ile Gyges Gölü arasındaki
düzlük dolaylarında, iliada’ya göre bir Maiones(Maionlar) ulusu egemendi ve o yöreye Maionia yani
Maiones Yurdu deniyordu.Maionia’nın bir lidya ülkesi olduğu söylenmektedir.
Lidyalılar döneminde bölgenin bir kültür merkezi olarak öne çıktığı görülmektedir.Bu dönemde
Sardes, Antik dünyanın en görkemli kentlerinden biriydi.Parayı ilk kez Lidyalıların kullandığı
söylenmektedir.
Lidya kraliyet mezarlığının Gygaria/Koloe(Marmara) gölü civarında olduğu söylenmektedir.
yığma kum tepelerinden oluşan Tümülüs tepe mezarlar,Bintepeler bölgesinden başlıyarak Akhisar’ın
kuzeybatısındaki Süleymanlı ve Eroğlu köylerine kadar uzanmaktadır.
Lidya’lılardan sonra bu bölgede Pers krallığının hüküm sürdüğü görülmektedir.Bu yörede bir
Pers iskanının varlığını gösteren ilginç bir kanıt,Ephesos’da ele geçmiş olan ve lidya’daki Roma
imparatorluk devri yerleşim yeri adlarını kaybeden önemli bir yazıttır.Bu yazıtta adı geçen
‘Maibozanoi’ adlı Pers kavminin Marmara civarında yaşadığı düşünülmektedir.

Perslerden sonra bölge İskenderin egemenliği altına girer.İskender İmparatorluğu yıkıldıktan
sonra bölgede kurulan en önemli devlet Bergama Krallığıdır.Bergama Kralı bir vasiyetname ile
krallığını ve bütün hazinesini Roma İmparatorluğuna bırakmıştır.Böylece bölge Roma İmparatorluğunun
egemenliğine girmiştir.Bu dönemde Manisa ve çevresindeki şehirler oldukça parlak devirler geçirmişlerdir
Malazgit savaşından sonra Anadolu kapıları Türklere açılmış oldu.Türkler Anadolu’ya akınlar
yapmaya başladılar.Süleyman Şah 1075 de Anadolu Selçuklu Devletini kurdu.1075 yılından sonra Türkler
Manisa yöresinde bazı şehir ve yerleşim bölgelerini ele geçirdiler.
Selçuklulardan sonra yöre Bizanslıların eline geçti. Türkler bir çok saldırılardan sonra bölgeyi tekrar
ele geçirmişlerdir.
Saruhan Bey 1313 yılında Manisa’yı Merkez edinerek Saruhanoğulları beyliğini kurmuştur. Klasik
Osmanlı döneminde Marmara Saruhan sancağına bağlı bir kaza merkezi idi. Sonradan Akhisar’a bağlanarak
nahiye haline getirilmiştir.Günümüzde Akhisar’dan ayrılarak yeniden kaza yapılmıştır.
Evliya Çelebi Batı Anadolu seyahatinde Marmara’ya da uğramış,Seyahatnamesinde; Marmara 150 adet
akçelik bir kaza idi. Serdar ve Kethüda yeri vardı.Fakat Müftü ve Naibi yoktu ve 11 köyü bulunmaktaydı,
kasaba 1200 evden ibaretti.Fakat evlerinin çoğu bakımsızlıktan harap olmuştur.Karpuz ve Kavunu ünlüydü
demektedir.

Evliya Çelebi özellikle üç kişinin mezarının ziyaretgah olduğunu yazmaktadır.Hanifi Sultan,
Mehmet Baba ve Ali Baba. Bugün içinde iki camii ile ünlüdür.Birisi Halime Sultan’ın yaptırdığı camii,
diğeride İbrahim Paşanın kızı Şahuban Hatun’un yaptırdığı camidir.
Saruhanoğlu İshak Çelebi’nin Mahmut Danişmend’e Marmara’da bir çiftlik vakfettiği ve bunun
çocukları olan Mehmet ve Ali’ye de Padişah Beraatı ile Mutasarraflık verildiği belirtilmektedir.Yine
İshak Çelebi Marmara’nın bir köyündeki çiftliği Ahi Ali’ye vakfetmiş ve onun çocukları Cafer,Ahmet ve
Mahmut Padişah beratı ile mutasarrıf olmuşlardır.Saruhanoğlu Marmara’da Saka Hacı denilen yeri vakfetmiş,Marmara’daki içhisar mahallesinde imam olan Mahsur Padişah Beratı ile buraya Mutasarrıf
olmuştur.

Marmara 1628 yılından itibaren Manisa’ya bağlı olarak görülmektedir.1987 yılında ilçe olan Marmara
şimdiki Gölmarmara ismini çok yakındaki göl ve Mermer ocaklarından almıştır.Bir süre Gölmermere
olarak geçen isim dile daha kolay gelmesi açısından Gölmarmara olmuştur.
Dr.Baki Satış’ın kitabındaki bilgilere göre Marmara’daki Aşiretler,Gökçe Dutak Aşireti, Ozancalı
Aşireti, Gündüz Aşireti.Milli Mücadele yıllarında İlçemiz üç yıl boyunca Yunan işgali altında kalmıştır.
İkinci Dünya Savaşı sona erip Osmanlı İmparatorluğu yenik düşünce Mondros Mütarekesi
imzalandı.Mondros Mütarekesinin imzalanması ile birlikte Yunan Başkanı Venizelos savaşa girmelerinin
ödülü olarak itilaf devletlerinin Yunanistan’a vermeyi önerdikleri Osmanlı toprakları ile ilgili bir nota
hazırlandı.Paris Barış konferansına (30 Aralık 1918) sunulan bu nota ile Marmara Denizi kıyısındaki
kurşunlu’dan başlayan, Uşak’ın batısından geçen ve güneyde Akdeniz kıyısındaki Kalkan’da sona eren
hattın içinde kalan toprakların Yunanistan’a verilmesi isteniyordu.Bu bölge içinde Manisa ve çevresinde
bulunuyordu.05 Mayıs 1919’da komisyonun kararı Yunan Başkanına bildirilerek, işgalin başlaması istendi.
Bunun üzerine 15 Mayıs 1919 da İngiliz donanması yardımı ile Yunan Askerleri İzmir’e çıktılar ve şehri
işgal etmeye başladılar.20 Mayıs’tan itibaren iç bölgeleri işgal etmeye başladılar.
26 Mayıs’tan itibaren Manisa ve çevresi işgal altında kalmış oldu.
Bu arada Yunan hatlarına karşı cepheler oluşturulmaya başlandı.Bu cepheler daha sonra Müdafa-i
Hukuk adını alacak olan Redd-i İlhak cemiyetleridir.Bu cemiyetler işgali takip eden aylarda bir çok
kongreler yaptılar.Bunların en önemlisi Alaşehir Kongresidir.Burada Kuvva-yı Milliye varlığı kabul
edilmiştir.Alaşehir Kongresi Kuvva-yı Milliye’nin Manisa ve yöresinde teşkilatlanmasında kolaylıklar sağladı.
Alaşehir Kongresine Marmara’dan Reşat ve Hüsnü Bey katılmıştır.
kongreden sonra Salihli,Alaşehir,Akhisar ve Soma direniş cepheleri daha merkezi ve daha disiplinli birer yapıya kavuşmuştur.Yunanlılara önemli kayıplar verdirilmiştir.

Akhisar Mıntıkası Komutanı Binbaşı Hüsnü, kuvvet olarak 188 alaydan bir miktar nizamiye askeri ile
Akhisar Kazası ve Marmara nahiyesi ahalisinden müteşekkil Milli kuvvetler toplamıştır.Milli Kuvvetlerin
başında Halit Paşa ile Hafız Hüseyin bey ve Dramalı Rıza Bey vardır.
26 Ağustos 1922 den başlayan büyük taarruzla Yunan ordusu büyük bir yenilgiye uğratılmıştır.
Yunan ordusu kaçarken bir çok katliamlar yapmış yangınlar çıkartmışlardır.
30 Ağustos Dumlupınar meydan muharebesinde Yunanlılar tam bir yenilgiye uğramış bu tarihten
sonraki tarihlerde Manisa ve çevre ilçeleri birer birer Yunanlılardan arındırılmıştır.
6 Eylül 1922 de Gölmarmara düşman işgalinden kurtulmuştur.

Gölmarmara Ege Bölgesinin Kuzey Batı kesiminde yer almaktadır.İlçemizin Batısında Saruhanlı
ve Manisa Kuzeyinde Akhisar ve Gördes,Güney doğusunda Salihli Güney batısında Ahmetli ve Turgutlu
ile sınırlanmıştır.Yüzölçümü 226 kilometre karedir.Marmara Dağının eteğinde kurulmuş, son yıllarda düzlüğe
doğru bir yerleşim alanı inmektedir.
İlçe merkezine 12 km uzaklıkta Marmara gölü bulunmaktadır.Marmara gölü Gölmarmara ile Salihli
arasındadır.Teknoteknik kökenli bir oluk üzerinde oluşmuş, Alüviyal bir set gölüdür.Gölün bulunduğu oluk
Gediz Depresyonuna bağlanan bir çukurluktur.Kuzeybatıdan Güney doğuya doğru uzanan fayların
sınırlandırdığı bu alanda, Menderes masifinin formasyonları ve alüvyonlar yaygındır.Marmara gölü doğal
bir set gölü olmasına rağmen,yapay kanalları vasıtasıyla baraj gölü fonksiyonu kazanmış bir göldür.
Göle bağlanan kanallar kış aylarında önemli miktarda suyun depolanmasını sağlarken, gölden tarım
alanlarına yönelmiş olan kanallarda yaz aylarında sulamaya katılmaktadır.
Marmara Gölüne Gediz ırmağından su aktarılmaya başlanmıştır.Gölün sulak alan olarak önemi
artmaktadır.
Marmara Gölünün bulunduğu sahada Paleozoik yaşlı araziler yaygındır.Bunlar şist ve mermerlerden
oluşan fomasyonlardır.Gölün Kuzey batısındaki tepelerde vaktiyle işletilen mermer ocakları şimdi
terkedilmiştir.Evliya Çelebinin Mermere (Mermercik) diye bahsettiği Gölmarmara adı bu ocaklardan almıştır.
Gölmarmara’nın yanıbaşındaki bu tepeye ‘Marmara dağı’ adı verilmiştir.
Marmara Gölünün drenaj alanının 1780 kilometrekare olmasına karşılık kurak iklim koşullarının
etkisi altındadır.
Gölmarmara yarı nemli ve park görünümlü kuru orman vejetasyonu (Bitki örtüsü) olarak çıkmaktadır.
Marmara Gölüne su toplama alanındaki yazın kuruyan küçük derelerden ve Akpınar kaynaklarından
su gelmektedir.Kurak geçen yıllarda göl seviyesi düşerken,nemli geçen yıllarda yükselmektedir.
Gölün adının çeşitli kaynaklarda Gygaeishe (lidya Kralı Gyges’den dolayı) Gygean ve Koloe olarak
geçmektedir.Şimdiki adı olan Marmara ise Helen dilinde ‘Mermer’ anlamına gelen ‘Marmaron’ sözcüğünün
çoğul biçimidir.Antik çağda Lidya’nın başkenti olan Sardis kenti, Gygean gölünden ayrı düşünülemez.
çünkü Gölden Sart’a 10 kilometrelik bir mesafe vardır.
İlçemiz düzlük bir alanda verimli topraklara sahiptir.Sanayui ürünleri ve bütün tarla bitkilerinin
yetiştirilmesine elverişlidir.İlçe ekonomisi tarıma dayalıdır.Yetiştirilen ürün miktarı ve çeşit açısından
yörenin önemli tarım merkezi durumundadır.Toprakları son derece verimli olan alanda sulu tarım
yapılmaktadır.Pamuk, Üzüm,Kavun,Karpuz,Lahana,Mısır ,Zeytin ve her türlü sebze halkın geçim kaynağını
oluşturmaktadır.Bu ürünlerden yurt dışına ihraç yapılmaktadır.
Son yıllarda zeytin ve bağ alanlarında artış görülmektedir.Pamuk üretiminin fazla olması nedeniyle çırçır
ve iplik dokuma fabrikaları kurulmuştur.Ayrıca Tekstil fabrikalarıda açılmıştır.
Tarım alanı 9896 hektar , çayır-mera alanı 1000 hektar, Orman alanı 8193 hektar tarıma elverişsiz
alan 3511 hektardır.Kuru tarım alanı 3700 hektar sulu tarım alanı 6196 hektardır.
Göl çevresinde 200’e yakın kuş çeşidi bulunmaktadır.Gölde sazan balığı üretimi yapılmaktadır.
Marmara gölü ve çevresi sulak alan olarak korumaya alınmıştır.

Akdeniz ilimize yakın bir karakter gösteren ikliminde,Akdeniz ikliminin karasal karakteri daha
hakimdir.Yağışlar soğuk aylarda daha fazladır. En sıcak aylar Haziran, Temmuz, Ağustos en soğuk aylar
aralık ve Ocak aylarıdır.Aralık ve Ocak ayları yağış miktarının en fazla olduğu aylardır.Yaz ayları oldukça
kurak geçmektedir.
Bitki örtüsü iklim özelliklerine göre gelişmiştir.Bitki örtüsünün belli başlı türleri Karaçam,Kızılçam
incir ,dut,kavak,söğüt,karaağaç,defne,çınar,böğürtlen,ebegümeci,sarmaşık,zeytin,zakkum, ısırgan,kuzu kulağı,
menekşe,karanfil,lale olarak sayabiliriz.

İlçemiz sanayi açısından gelişmiş değildir. Nüfusun az olması, yoğun tarımsal çalışmalar, Akhisar ve Salihli gibi iki önemli merkeze yakın olmamız ve kalifiye eleman yetiştiren eğitim kurumlarının olmaması gibi nedenler sanayileşmeyi engellemiştir.
İlçemizde, 2’si faal 3 çırçır fabrikası, 1’i faal 2 zeytinyağı fabrikası, 2 iplik fabrikası ve 2 tekstil fabrikası bulunmaktadır.

S.N0         Fabrika ve İşletmenin Adı        Üretim Alanı      Çalıştırdığı İşçi        Sayısı Faal Olup, Olmadığı
1           Ünlü Çırçır Fabrikası                Çırçır (Pamuk)           15 Kişi                   Faal
2           Erkanlar Çırçır Fabrikası           Çırçır (Pamuk)           50 Kişi                   Faal
3           Öztürkmen Çırçır Fabrikası        ---------                   -------                    Faal Değil
4           Yandım Kontinü Zey.Fab.         Zeytin yağı              15 Kişi                   Faal
5           Barutlu Yağ Fabrikası              ----------                   --------                  Faal Değil
6           Balcılar İplik Fabrikası             İplik                       20 Kişi                    Faal
7           Güleç İplik Fabrikası               İplik                        13 Kişi                    Faal
8           Gökay Tekstil Fabrikası           Tekstil                     90 Kişi                    Faal
9           Yurdabak Tekstil Fabrikası       Tekstil                   100 Kişi                    Faal

Küçük sanayi sitesinin inşaatı Kooperatif tarafından, 2003 yılı Şubat ayında kredi alınmaksızın başlatılmıştır. 90 işyeri bulunacak sitenin inşaatı devam etmektedir.

İlçemiz 1923 yılında bucak, 1987 yılında ise 3392 sayılı Kanunla İlçe olmuştur. İlçe merkezi 6 mahalleden oluşmuştur. İlçemize bağlı 15 köy bulunmaktadır. Bunlar; Ayanlar, Beyler, Çamköy, Çömlekçi, Değnekler, Hacıbaştanlar, Hacıveliler, Hıroğlu, Kayaaltı, Ozanca, Taşkuyucak, Tiyenli, Kılcanlar, Yeniköy ve Yunuslar köyleridir. Köylerimiz toplu şekilde olup, köylerimizden Kayaaltı Köyüne ait Nato bağlısı bulunmakta olup,diğer köylerimizde bağlı mezra, mahalle türü yerleşim yerleri yoktur.

DİE’nün 1990 ve 2000 yılı karşılaştırmalı verilerine göre, ilçemizin 10 yıllık dönemde toplam nüfus artış hızı % -3.81 olmuştur. Aynı oran, şehir merkezi bazında % 2.06, köyler bazında ise % -13.02 olmuştur. Bu verilerin ışığında, geçen on yıllık dönemde, genel olarak ilçenin toplam nüfusunda artış olmadığı, ancak şehir merkezinde nüfusun çok az arttığı, köylerde ise hızlı bir göçün görüldüğü söylenebilir.

İlçe nüfusunun çoğunluğunu 1930-1950 yılları arasında yurdumuza gelen Balkan göçmenleri oluşturmaktadır. Yine 50’li yıllarda Doğu Anadolu’dan gelen bir grup vatandaşımız Ozanca köyü ile merkez Kayapınar mahallesine yerleşmişlerdir. Ayrıca, zaman zaman çalışma amacıyla gelen geçici tarım işçilerinden de merkez İsmetpaşa ve Kayapınar mahallelerimize yerleşenler olmuştur.